RUTAS DO CONTRABANDO CULTURAL

Rutas do Contrabando Cultural é o territorio de investigación que activa memorias transxeracionais e rutas de transmisión invisibles entre a Galiza, o Brasil e alén.

​

Introdución

​

​Rutas do Contrabando Cultural é o territorio conceptual de actuación da investigadora e artista Paloma Klisys para proxectos e procesos creativos relacionados coa conexión coa cultura galega. Non se define como un proxecto illado, senón como base para o desenvolvemento de proxectos e procesos creativos a curto, medio e longo prazo. Configúrase como un recorte conceptual de fundamentación para o tránsito táctico entre a Galiza, o Brasil e outros territorios, onde a ancestralidade e a técnica circulan através de fluxos de intercambio autónomo, mais en diálogo e construción interdependente, transfronteirizo, transxeracional e translinguaxes. ​

​

Territorio Conceptual

​

​Este territorio activa o mapeamento de saberes que operan alén das fronteiras xeográficas e das clasificacións lingüísticas convencionais. Situada no eixo da galegofonía, Paloma establece unha rede transoceánica que conecta a cultura e a lingua galega co territorio brasileiro e a outras latitudes, recoñecendo a potencia dunha matriz cultural común en permanente estado de invención e expansión. ​

​

A fundamentación conceptual desta actuación atopa a súa xénese na historia familiar da artista: os seus ancestrais galegos son orixinarios de Florderrei das Portas Abertas, un poboado no concello de Vilardevós, localizado exactamente sobre as rutas históricas do contrabando na fronteira seco-raiana. Este territorio de paso e trocos informais —onde mercadorías, persoas e saberes circulaban fóra dos circuítos oficiais— serve de inspiración e alicerce para a súa práctica artística. ​

 

A lóxica do tránsito transfronteirizo, que caracterizou a vida dos seus ancestrais, transpónse agora para o campo da cultura e da tecnoloxía, onde a artista mapea e activa rutas invisibles de transmisión de coñecemento, memoria e creación. A investigación non busca recuperar o pasado como forma de nostalxia, senón como ferramenta de activación de memorias colectivas que permanecen vivas nos corpos, nas voces e nos xestos. Trátase dun mapeamento de fluxos que atravesan océanos, xeracións e linguaxes, resistindo aos intentos de apagamento e clasificación —así como o contrabando histórico resistiu aos controis fronteirizos. ​

​

Linhaxe, Actualización e Invención

​

​Primeira muller artista dunha linhaxe matriarcal galega, Paloma opera através do seu traballo e das súas proposicións. A memoria convértese en magma poético, xestos artísticos, procesos creativos e rexistros contemporáneos. Como a primeira muller desta estirpe a asumir o papel de artista, ela utiliza este chan conceptual como un porto de embarques e desembarques que non son apenas herenzas, senón actualizacións de memoria e creación de novos rexistros. ​

 

O "contrabando" aquí é a transposición deliberada de elementos ancestrais para novas linguaxes. A arte interactiva e xerativa, o código e a manipulación sonora e audiovisual son características dunha práctica que é, ao mesmo tempo, recuperación, descuberta e invención. Non hai xerarquía entre o ancestral e o dixital —ambos operan como instrumentos de transmisión e transformación. Así como os seus ancestrais transportaban mercadorías através de rutas clandestinas, Paloma transporta saberes, memorias e técnicas através de linguaxes contemporáneas, creando novos camiños para a circulación do coñecemento. ​

​

Metodoloxía: Translinguaxes e Procesos Transfronteirizos

​

​A investigación en Rutas do Contrabando Cultural opera através de procesos translinguísticos que recoñecen a lingua non só como sistema de comunicación, senón como territorio de creación. O galego, o portugués, o español e outras linguas coexisten nun espazo de negociación continua, onde o significado emerxe non da pureza lingüística, senón do encontro, do atrito e da síntese. ​

 

Os procesos creativos desenvolvidos baixo este territorio conceptual utilizan múltiples linguaxes —son, imaxe, performance, código, escrita— como formas de activar e documentar estes fluxos. Cada proxecto é unha cartografía sensorial de rutas que existen fóra dos mapas oficiais, mais que estruturan profundamente as relacións entre persoas, culturas e territorios. A metodoloxía privilexia a experimentación, a participación e a reconfiguración continua, recoñecendo que toda transmisión é tamén unha transformación. ​

​

Interdependencia e Construción Colectiva

​

​Rutas do Contrabando Cultural non é unha práctica solitaria. Configúrase como un espazo de construción interdependente, onde a investigación individual dialoga con saberes colectivos, con comunidades, con outras artistas e investigadoras. A interdependencia non é fraqueza, senón potencia —é o recoñecemento de que ningunha creación existe illada, que toda invención é sempre unha reinvención de algo que xa existe noutro lugar, noutra forma, noutra lingua. ​

 

Este territorio acolle colaboracións, trocos e encontros que expanden continuamente as súas fronteiras conceptuais. Cada novo proxecto, cada novo proceso creativo, cada novo diálogo engade capas ao mapeamento de rutas que conectan Galiza, Brasil e alén. A práctica de Paloma recoñece que a transmisión cultural é sempre un acto colectivo, mesmo cando é realizado por unha única persoa. ​

​

Manifestacións Contemporáneas

​

​Os proxectos e procesos creativos desenvolvidos baixo o territorio de Rutas do Contrabando Cultural asumen múltiples formas: performances audiovisuais, instalacións interactivas, obras xerativas, rexistros sonoros, publicacións, e máis recentemente, artefactos dixitais que exploran a permanencia e a transmisión através de tecnoloxías blockchain. ​ Cada manifestación é unha actualización do concepto, unha nova forma de activar as rutas, de documentar os fluxos, de convidar a públicos diversos a participar na construción continua deste territorio. A tecnoloxía non é vista como ruptura co pasado, senón como continuación das estratexias de transmisión que sempre caracterizaron as culturas de fronteira. ​

​

Convite á Participación

​

​Rutas do Contrabando Cultural é tamén un convite. Un convite a recoñecer as rutas invisibles que nos conectan. Un convite a participar na transmisión de saberes ancestrais através de linguaxes contemporáneas. Un convite a comprender que o contrabando cultural é a forma en que as culturas viaxan, se mesturan, se transforman e permanecen vivas. ​ Através da práctica de Paloma Klisys, as rutas históricas do contrabando na fronteira seco-raiana gañan nova vida, non como nostalxia, mais como ferramenta activa de creación, investigación e transformación cultural.